Nội dung chính
Việt Nam đạt 300 triệu USD kim ngạch xuất khẩu bột cá năm 2025, khẳng định vị thế hàng đầu trong chuỗi giá trị phụ phẩm thủy sản.
1. Bột cá – Nguồn protein chiến lược cho ngành chăn nuôi và nông nghiệp
Bột cá hiện nay chiếm hơn 90% nhu cầu nhập khẩu toàn cầu, chủ yếu dùng làm thức ăn cho gia súc, gia cầm, thủy sản và thú cưng. Ngoài giá trị dinh dưỡng, bột cá còn được ứng dụng làm phân bón hữu cơ, nâng cao năng suất cây trồng.
2. Thị trường toàn cầu và vị thế Trung Quốc
Theo số liệu của Tổ chức Thủy sản Thế giới, Peru dẫn đầu sản xuất bột cá (≈20% tổng sản lượng). Trung Quốc là nước nhập khẩu lớn nhất, chiếm gần 90% nhu cầu toàn cầu, tạo ra một lỗ hổng cung cấp mà Việt Nam có thể lấp đầy.
3. Năng lực sản xuất thủy sản của Việt Nam
Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản Việt Nam đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3% so với năm 2024. Trong đó, nuôi trồng đóng góp 6,1 triệu tấn (tăng 5,1%). Theo chiến lược phát triển đến 2030, mục tiêu đạt 7 triệu tấn nuôi trồng, đồng nghĩa với lượng phụ phẩm tăng mạnh.
4. Kết quả xuất khẩu bột cá 2025
Ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) công bố kim ngạch xuất khẩu bột cá đạt khoảng 300 triệu USD. Số liệu này chỉ tính phần xuất khẩu, chưa bao gồm tiêu thụ nội địa, cho thấy tiềm năng thực tế còn lớn hơn.
5. Vấn đề phân loại hải thu và đề xuất chính sách
Mặc dù giá trị xuất khẩu cao, bột cá hiện vẫn được xếp vào mã xuất khẩu của ngành chăn nuôi, không phản ánh đúng đóng góp của ngành thủy sản. VASEP kiến nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Hải quan để điều chỉnh theo Thông tư 11/2020, giúp bột cá được quản lý và thống kê đúng ngành.
6. Các doanh nghiệp tiêu biểu
Công ty TNHH Phúc Lộc (TP.HCM): Mua 60 tấn phụ phẩm hằng ngày, sản xuất 4‑5 000 tấn bột cá/năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Nếu nâng cao độ đạm lên 64% và giảm nhập khẩu 140 000 tấn, lợi nhuận có thể tăng gấp đôi.
Công ty TNHH Tứ Hải (TP.HCM): Biến xương cá đục thành bột khô xuất khẩu Nhật Bản với giá 10 USD/kg, mang lại 10‑12 tỷ đồng/năm. Ngoài ra, viện Nghiên cứu hải sản phía Nam đang chuyển ghẹ tạp thành riêu hộp và bột chitosan, bán với giá tới 1.000 USD/kg.
7. Tiềm năng phụ phẩm năm 2030
- Phụ phẩm tôm dự kiến 650 000 tấn, trị giá 80‑100 triệu USD.
- Cá tra dự kiến 1,3 triệu tấn, trị giá >500 triệu USD.
- Những nguyên liệu như đầu, xương, da cá có thể sản xuất peptide, enzyme sinh học, vật liệu sinh học và bao bì phân hủy.
8. Góc nhìn chuyên gia
TS Phạm Quốc Huy, Trưởng Phân viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam, nhấn mạnh rằng việc chuyển phụ phẩm thành tài nguyên phải dựa trên một chuỗi công nghiệp đồng bộ, hỗ trợ bằng chính sách thuế, tín dụng xanh và ưu đãi công nghệ. Khi các bên – doanh nghiệp, viện nghiên cứu, và chính quyền – hợp lực, “rác thải” sẽ biến thành “vàng xanh”, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và nâng tầm vị thế của ngành thủy sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.
