Trong cuộc đột kích Mỹ vào đầu năm 2026, hệ thống pháo phản lực BM-21 Grad của Venezuela đã bật tỏ những hạn chế nghiêm trọng so với sức mạnh không quân hiện đại.

BM-21 Grad – Di sản của Chiến tranh Lạnh

BM-21 Grad, còn được gọi là “Grad” (tiếng Nga: mưa đá), là một trong những hệ thống pháo phản lực đa nòng được Liên Xô phát triển từ những năm 1960. Được lắp trên khung gầm xe tải 6×6, mỗi bệ có 40 ống phóng 122mm, cho phép bắn liên tục trong vòng 20 giây, tạo ra một “mưa đạn” dày đặc trên mục tiêu.

Vị trí triển khai ở bờ biển Caribbean

Giữa những căng thẳng leo thang vào cuối năm 2025, Venezuela đã bố trí 24 hệ thống BM-21 Grad nhận được từ Nga (2008‑2011) tại các vị trí chiến lược trên bãi biển Lechería, bang Anzoátegui, hướng ra vùng biển Caribbean để chống lại hạm đội Mỹ, bao gồm tàu sân bay lớn.

Hiệu năng kỹ thuật và giới hạn thực tiễn

• Đạn rocket 122mm: 40 quả mỗi bệ, mỗi quả nặng 66,6 kg, có thể mang đầu nổ thù phá hoặc chùm.
• Tầm bắn: 20 km với đạn tiêu chuẩn 9M22U; lên đến 40 km với đạn nâng cấp 9M521.
• Độ chính xác: chỉ 1‑2 % tại tầm xa, thích hợp cho việc bao phủ khu vực 1‑2 ha chứ không phải tấn công điểm mục tiêu chính xác.

Xe nền thường là Ural‑375D hoặc Ural‑4320, tốc độ tối đa 75 km/h, khả năng di chuyển 750 km và thời gian sẵn sàng bắn chỉ 3‑5 phút. Hệ thống ngắm bắn dựa vào cơ khí thủ công (góc nâng 0‑55°, góc quay ±102°) và ổn định thủy lực, không có tính năng dẫn đường GPS hay điện tử hiện đại.

Cuộc đột kích Mỹ 2026: BM-21 không còn lợi thế

Theo armyrecognition.com, trong đợt đột kích ngày 3/1/2026, không có bằng chứng nào cho thấy BM-21 Grad được sử dụng thực tế. Chiến dịch của Mỹ tập trung vào không kích và lực đặc nhiệm, với hơn 150 máy bay chiến đấu triệt hạ hệ thống phòng không Venezuela, khiến các hệ thống pháo phản lực truyền thống không có cơ hội bắn.

Nhà phân tích Al Jazeera khẳng định rằng “sức mạnh hỏa lực số lượng lớn của BM-21 dễ bị vô hiệu hoá bởi chiến tranh điện tử và không kích tầm xa”, nhấn mạnh rằng trong môi trường chiến tranh hiện đại, tốc độ phản ứng và khả năng dẫn đường chính xác là yếu tố quyết định.

Những hướng nâng cấp cần thiết

Để duy trì tính khả chiến của BM-21 Grad, Venezuela có thể cân nhắc các bước sau:

• Thêm mô-đun GPS/INS vào rocket để cải thiện độ chính xác.
• Tích hợp hệ thống điều khiển mạng (network‑centric) cho phép đồng bộ bắn từ xa.
• Trang bị hệ thống phản đạn (active protection) và cải thiện khả năng chịu đựng điện tử.
• Đào tạo lại phi công và đội ngũ vận hành về chiến thuật “bắn nhanh – di chuyển nhanh”.

Dù vẫn là trụ cột trong kho vũ khí của Venezuela nhờ chi phí thấp và khả năng di động, BM-21 Grad đã lộ rõ những điểm yếu khi đối mặt với sức mạnh không quân hiện đại. Việc cập nhật công nghệ dẫn đường AI và tích hợp hệ thống phòng thủ điện tử sẽ là chìa khóa để hệ thống này không bị lạc hậu trong các xung đột tương lai.

Một chiến dịch quân sự chớp nhoáng của Mỹ tại Caracas đã hé lộ ba mục tiêu chiến lược: kinh tế, quân sự và chính trị địa chiến lược.

Vào ngày 3/1/2026, lực lượng Delta Force, được hỗ trợ hơn 150 máy bay từ 20 căn cứ, đã vô hiệu hoá hệ thống phòng không Venezuela trong vòng chưa đầy 30 phút và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores. Sự kiện này không chỉ là một “bản trình diễn sức mạnh” mà còn là bước đi có tính toán sâu rộng của Nhà Trắng.

Mục tiêu kinh tế: kiểm soát trữ lượng dầu mỏ khổng lồ

Theo TASS, Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu, chiếm gần 18 % trữ lượng toàn cầu, phần lớn là dầu nặng ở vành đai Orinoco. Tuy nhiên, sản lượng thực tế chỉ khoảng 860 nghìn – 1 triệu thùng/ngày do quản lý kém và các lệnh trừng phạt. Việc chiếm đoạt các cơ sở khai thác và “tái thiết” chúng bằng công ty Mỹ cho phép Washington giảm phụ thuộc nhập khẩu năng lượng và tạo ra nguồn thu không cần ngân sách.

Chuyên gia năng lượng Paasha Mahdavi (University of California) nhấn mạnh rằng dầu Venezuela “bẩn” và đòi hỏi công nghệ tinh chế đắt đỏ, khiến việc khôi phục sản lượng đỉnh 3,5 triệu thùng/ngày có thể mất hàng thập kỷ. Tuy vậy, Christopher Sabatini (Chatham House) cho rằng lợi nhuận ngắn hạn từ việc kiểm soát dầu vẫn đủ mạnh để hỗ trợ chiến lược “đế quốc trần trụi” của Trump.

Mục tiêu quân sự: khẳng định sức mạnh và thiết lập tiền lệ

Chiến dịch “Quyết tâm tuyệt đối” đã sử dụng lực lượng F‑22, F‑35, UAV Reaper và trực thăng đặc nhiệm, đồng thời tận dụng thông tin tình báo CIA từ tháng 8/2025. Theo Aviationist, các máy bay đã vô hiệu hoá phòng không Venezuela trong vài phút, không gây thương vong cho binh sĩ Mỹ.

Peter Hegseth, Bộ trưởng Quốc phòng, và Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, cho biết đây là “chiến dịch được luyện tập trong nhiều tháng”, nhằm tạo tiền lệ cho các cuộc can thiệp “pháp luật xuyên biên giới” ở Mỹ Latinh. Mick Ryan (cựu thiếu tướng Australia) lưu ý rằng việc duy trì hạm đội lớn ở Caribbean là “cây gậy” để ép chính quyền mới tại Venezuela tuân thủ yêu cầu của Washington.

Mục tiêu chính trị địa chiến lược: củng cố ảnh hưởng và xây dựng di sản

Donald Trump đã mô tả chiến dịch như một “trình diễn quân sự ấn tượng nhất trong lịch sử Mỹ” và tuyên bố sẽ tạm thời “điều hành” Venezuela. Như Maurício Santoro (Universidade Federal do Rio de Janeiro) chỉ ra, đây là sự hồi sinh của “ngoại giao pháo hạm” – chiến lược dùng sức mạnh hải quân để ép buộc các quốc gia yếu hơn chấp nhận yêu sách của Mỹ.

Những nhà phân tích như Jim Marckwardt (Johns Hopkins University) cho rằng Trump cũng đang tìm cách tạo di sản cá nhân và làm dịu căng thẳng nội bộ trước cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026. Việc thắt chặt quan hệ với cộng đồng người Mỹ gốc Latin tại Florida – một khối cử tri then chốt – được xem là một phần quan trọng của chiến lược này.

Nhìn chung, ba mục tiêu – kinh tế, quân sự và chính trị – đã được phối hợp chặt chẽ, mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ Mỹ‑Venezuela và làm dấy lên những câu hỏi nghiêm trọng về luật quốc tế và ổn định khu vực.