Việt Nam đang đứng trước một cuộc chiến không ngừng nghỉ để bảo vệ người tiêu dùng và ngân sách quốc gia trước các hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Tổng quan tình hình 2025

Theo Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, năm 2025 hoạt động mua bán, vận chuyển hàng cấm, buôn lậu, gian lận thương mại và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đã diễn biến phức tạp trên mọi kênh: cửa khẩu, cảng biển, sân bay, đường hàng không, khu vực nội địa và cả không gian mạng. Đặc biệt, các lĩnh vực như dược phẩm, thực phẩm chức năng và thuốc chữa bệnh ghi nhận xu hướng gia tăng đáng lo ngại.

Thành tựu và số liệu nổi bật

• Tổng cộng 123.513 vụ vi phạm đã được phát hiện và xử lý – giảm 10% so với 2024.
• Trong đó, 9.404 vụ liên quan đến buôn bán và vận chuyển hàng cấm, giảm 15,67%.
• Gian lận thương mại và thuế: 109.180 vụ, giảm 9,30%.
• Hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ: 4.929 vụ, giảm 13,78%.
• Ngân sách nhà nước thu được 15.394.667 triệu đồng, tăng 4,44%.
• Khởi tố hình sự 3.178 vụ, tăng 2,75%; 5.477 đối tượng bị bắt giữ, tăng 17,58%.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, những kết quả này đã góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Thách thức còn tồn tại

Mặc dù số liệu giảm, nhưng các vấn đề sau vẫn chưa được giải quyết triệt để:

1. Chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe, đặc biệt đối với các nhà sản xuất và kênh bán lẻ trực tuyến.
2. Hàng giả và hàng kém chất lượng vẫn xâm nhập sâu vào nội địa qua thương mại điện tử.
3. Hệ thống thu thập và báo cáo vi phạm chưa phản ánh thực tế, dẫn đến việc đánh giá sai mức độ rủi ro.
4. Cán bộ kiểm soát còn tồn tại tình trạng buông lỏng, bao che cho một số vi phạm.

Định hướng và nhiệm vụ 2026

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các bộ, ngành được yêu cầu:

• Rà soát, sửa đổi và hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn cho các mặt hàng nhạy cảm như thực phẩm, dược phẩm và các sản phẩm liên quan đến sức khỏe.
• Tăng cường hành lang pháp lý, nâng cao tính răn đe của chế tài xử lý và khắc phục các khoảng trống pháp lý.
• Thực hiện mô hình “một địa bàn – một cơ quan chịu trách nhiệm chính” để đảm bảo việc kiểm tra, giám sát nhất quán.
• Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, địa phương và các đơn vị kinh doanh để phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Kiến nghị cho doanh nghiệp và người tiêu dùng

Doanh nghiệp cần:

• Đánh giá lại chuỗi cung ứng, đặc biệt ở các kênh thương mại điện tử, để loại bỏ nguồn hàng nguy hiểm.
• Áp dụng hệ thống quản lý chất lượng nội bộ và kiểm tra nguồn gốc sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Người tiêu dùng nên:

• Kiểm tra tem, nhãn và mã QR của sản phẩm, đặc biệt là thực phẩm, dược phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
• Báo cáo ngay lập tức cho cơ quan quản lý nếu phát hiện dấu hiệu giả mạo hoặc hàng kém chất lượng.

Như Phó Thủ tướng đã khẳng định, “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực” là nguyên tắc cốt lõi để duy trì một thị trường công bằng và an toàn.

Tuấn Khôi