Nội dung chính
Mỹ vừa công bố khởi động giai đoạn 2 của thỏa thuận ngừng bắn Gaza, mở ra con đường phi quân sự hoá và tái thiết toàn diện.
Sau khi giai đoạn 1 chỉ dừng lại ở việc ngừng bắn tạm thời, chính quyền Hoa Kỳ hiện đang chuyển trọng tâm sang giải giáp quân sự, quản trị kỹ trị và khôi phục hạ tầng cho dải Gaza. Động thái này được xem là bước ngoặt quan trọng, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức.
Cơ cấu quản trị kỹ trị Palestine
Theo đại diện đặc phái của Tổng thống Donald Trump, Steve Witkoff, giai đoạn 2 sẽ thành lập một chính quyền chuyển tiếp kỹ trị Palestine gồm 15 thành viên, do Ali Shaath – cựu Thứ trưởng Chính quyền Palestine – dẫn đầu. Cơ quan này sẽ chịu sự giám sát của một “Hội đồng Hòa bình” quốc tế, do Tổng thống Trump làm Chủ tịch, và sẽ được điều phối trên thực địa bởi nhà ngoại giao Bulgaria Nickolay Mladenov. Hội đồng dự kiến sẽ họp lần đầu tại Đà Vợc (Davos), Thụy Sĩ, bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới, với sự tham dự của Thủ tướng Anh Keir Starmer và các nhà lãnh đạo thế giới khác.
Phản hồi từ các bên liên quan
- Chính quyền Palestine (Bờ Tây): Hoan nghênh nỗ lực của Mỹ, nhấn mạnh việc liên kết các thể chế ở Gaza với các thể chế ở Bờ Tây, đồng thời duy trì nguyên tắc “một hệ thống, một luật lệ, một vũ khí hợp pháp”.
- Hamas: Đã tập hợp lại sau khi lệnh ngừng bắn bị vi phạm. Hamas khẳng định sẽ chỉ bỏ vũ khí khi một nhà nước Palestine độc lập được thành lập, gây ra bất đồng lớn trong việc thực hiện giải giáp quân sự.
- Israel: Cam kết rút quân khỏi Gaza theo tiến độ Hamas giải trừ vũ khí, nhưng vẫn duy trì kiểm soát các cửa khẩu, trong đó cửa khẩu Rafah với Ai Cập vẫn chưa được mở lại.
- Liên minh châu Âu (EU): Đại diện Kaja Kallas nhấn mạnh mọi tiến trình phải do người Palestine lãnh đạo, đồng thời kêu gọi tăng cường viện trợ nhân đạo và cho phép các tổ chức phi chính phủ hoạt động tự do.
Thách thức an ninh và nhân đạo
Gaza vẫn đang chịu áp lực nặng nề: hơn 450 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn được đưa ra, và việc mở lại cửa khẩu Rafah vẫn là vướng mắc lớn. Các cuộc đàm phán tại Cairo tập trung vào việc tăng cường lượng hàng hoá và viện trợ, nhưng Israel và Hamas vẫn cáo buộc nhau vi phạm ngừng bắn.
Việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình chưa đạt được thỏa thuận chung. Israel chỉ muốn rút quân, trong khi Hamas yêu cầu một môi trường an ninh do Palestine độc lập bảo đảm.
Kế hoạch tái thiết và chi phí
Ali Shaath cho biết cơ quan kỹ trị sẽ ưu tiên cung cấp cứu trợ khẩn cấp, bao gồm nhà ở tạm thời cho người Palestine di tản. Theo báo cáo năm 2024 của Liên Hợp Quốc, việc xây dựng lại các ngôi nhà bị phá hủy ở Gaza sẽ kéo dài ít nhất đến năm 2040, và chi phí ước tính hơn 50 tỷ USD.
Nhận định và triển vọng
Giai đoạn 2 của thỏa thuận ngừng bắn không chỉ là một bước chuyển đổi chính trị mà còn là thách thức thực tiễn về an ninh, nhân đạo và tài chính. Nếu các bên – đặc biệt là Hamas và Israel – không đạt được thỏa thuận về giải giáp vũ khí, tiến trình tái thiết có thể bị kéo dài thêm nhiều năm, làm tăng áp lực lên cộng đồng quốc tế.
Để giai đoạn 2 thành công, cần có:
- Sự đồng thuận rõ ràng về cơ chế giải giáp vũ khí giữa Hamas và Israel.
- Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật từ các quốc gia và tổ chức quốc tế, đặc biệt là EU và Liên Hợp Quốc.
- Quyền tự quyết cho người Palestine trong việc lãnh đạo quá trình an ninh và tái thiết.
Chỉ khi ba yếu tố trên được thực hiện đồng thời, Gaza mới có cơ hội hồi phục và xây dựng một nền kinh tế bền vững.
Trần Nga/VOV1